"Ευχαριστώ θερμά το... Δ΄ πρόσωπο! Δηλαδή, εγώ (ή εμείς οι ομιλητές) ευχαριστούμε εσάς (το ακροατήριο) και όλοι μαζί το Σπίτι της Κύπρου για την υποδειγματική
όπως πάντα φιλοξενία!"
όπως πάντα φιλοξενία!"
Με τα λόγια αυτά έκλεισα τη ζεστή βραδιά της παρουσίασης του βιβλίου μου, τη Δευτέρα 14 Οκτωβρίου 2013.
Μεταξύ άλλων, η κ. Χάρις Σχολινάκη-Χελιώτη, διδάκτωρ Ιστορίας της Τέχνης και επίτιμη σχολική σύμβουλος Φιλολόγων, παρουσίασε τη θεωρία του συγγραφέα για τη συνάρθρωση των τριών προσώπων από κοινού στο Δ΄, αφού πρώτα αναφέρθηκε στο εξώφυλλο του βιβλίου:
[...] Εκτός από τον προκλητικό, θα μπορούσα να πω, τίτλο του βιβλίου, ο οποίος από την πρώτη στιγμή, νομίζω, εξάπτει την περιέργεια και το ενδιαφέρον κάθε φιλαναγνώστη και φιλαναγνώστριας, και το εξώφυλλο του βιβλίου, ως σύνολο, εκπέμπει ένα συγκεκριμένο και ενδιαφέρον αισθητικό στίγμα, το οποίο, καθώς η ανάγνωση του βιβλίου προχωρεί, αποκαλύπτει τη συνάφειά του με τις θέσεις και την προβληματική των κειμένων. Στοιχείο βέβαια που επίσης αποκαλύπτει και τη βαθιά εξοικείωση του συγγραφέα με τη γλώσσα των εικόνων και τη σημειολογική τους βαρύτητα.Η μικρή διακριτική εικόνα, δημιούργημα κι αυτή μιας ακόμη καλλιτεχνικής ιδιότητας του Γιάννη Κωβαίου, δηλ. του φωτογράφου καλλιτέχνη, σηματοδοτεί αισθητικά το ευρύτερο ιδεολογικό πλαίσιο, στο οποίο κινείται και συμπυκνώνει τις θεματογραφικές του έγνοιες και αγωνίες: Ο άνθρωπος, οι άλλοι, οι σχέσεις, η κοινωνία, ο πολιτισμός, ο χώρος, ο γεωγραφικός και ο χρόνος ο ιστορικός, ο Ελληνισμός.
Ακολούθως, εξήγησε τη θεωρία:
Η συνύπαρξη των ενεργούντων ή των πασχόντων προσώπων συναποτελεί μια δυναμική τριαδική ενότητα που συνοψίζει την ενέργεια ή το πάθος τους, που νοηματικά ξεπερνά τα όρια των γραμματικών πρώτου (Α΄), δεύτερου (Β΄) και τρίτου (Γ΄) προσώπου. Αυτήν την ενότητα, τη συνάρθρωση των τριών προσώπων, ο συγγραφέας την ονομάζει «Τέταρτο Πρόσωπο» και την προτείνει στον αναγνώστη και την αναγνώστρια των κειμένων του για από κοινού προβληματισμό. Σπεύδει βεβαίως με έμφαση να εξηγήσει πως πρόκειται για ένα καθαρά θεωρητικό σχήμα, το οποίο σε καμιά περίπτωση δεν εμπλέκεται με τη γραμματική τάξη.
Με αυτήν την προσέγγιση της γλώσσας και την επινόηση του Δ΄ Προσώπου, ο Γιάννης Κωβαίος θεωρεί ότι είναι δυνατό να φωτιστεί, κατά το δυνατόν, ένας ολόκληρος μηχανισμός σχέσεων και συσχετισμών, θέσης και άρνησης, δράσης και αντίδρασης ανάμεσα στα πρόσωπα ή τις ομάδες προσώπων.
Μιλώντας για την ενότητα περί Γλώσσας, σημείωσε:
[...] Με κεντρικό άξονα, την αποτίμηση των αποτελεσμάτων της γλωσσικής μεταρρύθμισης και της καθιέρωσης του μονοτονικού, στη διάρκεια μιας τριακονταετίας, ο Γιάννης Κωβαίος θίγει ζωτικά, όπως πιστεύω, θέματα γλώσσας, κοινωνίας και επικοινωνίας. Και επειδή, για να είναι γόνιμος ο απολογισμός, πρέπει πρωτίστως να εμπεριέχει το στοιχείο της κριτικής προς πάσα κατεύθυνση, τα δοκίμια αυτά θέτουν βεβαίως τα σοβαρά προβλήματα που σήμερα αντιμετωπίζει η γλώσσα μας εξαιτίας της κακής χρήσης της, αλλά και επισημαίνουν τις ευθύνες όλων μας για τις κάθε μορφής στρεβλώσεις της. Η γλώσσα, αυτή «η πρώτη ύλη του πολιτισμού», όπως την αποκαλεί ο συγγραφέας, δυστυχώς όχι μόνο δεν αξιοποιήθηκε, αλλά απαξιώθηκε με πολλούς τρόπους και σε πολλές όψεις της καθημερινής, σχολικής, κοινωνικής, πολιτικής ζωής. Κλείνοντας, αναφέρθηκε στην ενότητα για την "ανθρωποπρέπεια":
[...] Η ανθρωπιά λοιπόν είναι το ζητούμενο στη δύσκολη εποχή μας. Αυτή που θα μας ξανασυνδέσει με το Εσύ με τον ΄Αλλον, σε μιαν οργανική ενότητα, για να πορευτούμε, όπως αναφέρει ο συγγραφέας, μαζί του «Εις Εμμαούς». Δύσκολη διαδικασία η συνάντηση αυτή μέσα στο κλίμα του ατομισμού, της μισαλλοδοξίας, της καχυποψίας και του φόβου, που καλλιεργήθηκαν από τον ανταγωνισμό, τον καταναλωτισμό, την επίδειξη και, δυστυχώς, κατά καιρούς ενισχύθηκαν με την ανοχή της πολιτείας.
Ανάγκη ανάδειξης, λοιπόν, του καθενός μας σε πρόσωπο. Εκεί βρίσκεται η ουσία του ανθρωπισμού, η δύναμη του πνεύματος, της κλασικής παράδοσης και της ορθόδοξης πίστης. Στο υπεύθυνο κοινωνικό ον, στον πολίτη που έχει την πνευματική και ηθική δύναμη να αυτοπροσδιορίζεται όχι σε μια αυτιστική εσωστρέφεια, αλλά σε σχέση πάντα με το Εσύ και τον ΄Αλλον και παράλληλα σε κοινωνία με το Αιώνιο Σύ. Ο ΄Αλλος βέβαια είναι ο αδελφός, ο φίλος, ο συμπολίτης, ο κατατρεγμένος ξένος, τον οποίο ο άνθρωπος, ως πρόσωπο, ως πολίτης, ως πνευματική και ηθική οντότητα δεν μπορεί παρά να τον αντιμετωπίζει ως ισότιμό του.
Ανάγκη ανάδειξης, λοιπόν, του καθενός μας σε πρόσωπο. Εκεί βρίσκεται η ουσία του ανθρωπισμού, η δύναμη του πνεύματος, της κλασικής παράδοσης και της ορθόδοξης πίστης. Στο υπεύθυνο κοινωνικό ον, στον πολίτη που έχει την πνευματική και ηθική δύναμη να αυτοπροσδιορίζεται όχι σε μια αυτιστική εσωστρέφεια, αλλά σε σχέση πάντα με το Εσύ και τον ΄Αλλον και παράλληλα σε κοινωνία με το Αιώνιο Σύ. Ο ΄Αλλος βέβαια είναι ο αδελφός, ο φίλος, ο συμπολίτης, ο κατατρεγμένος ξένος, τον οποίο ο άνθρωπος, ως πρόσωπο, ως πολίτης, ως πνευματική και ηθική οντότητα δεν μπορεί παρά να τον αντιμετωπίζει ως ισότιμό του.
***
Στη δική της ομιλία, η ομότιμη καθηγήτρια του Παντείoυ Πανεπιστημίου και συγγραφέας κ. Νίκη Καλτσόγια-Τουρναβίτη υπογράμμισε και τα εξής:
[...] Είχα τη χαρά να διαβάσω το βιβλίο αυτό του Γιάννη Κωβαίου τον Ιούλιο σ’ ένα μικρό, άγνωστο στους πολλούς, παράδεισο δίπλα στη θάλασσα. Διαβάζοντάς το έκανα διάλογο μαζί του κι’ έγραφα τις σκέψεις και τα σχόλιά μου σε κάθε σελίδα του. Έτσι όταν μου έκανε αργότερα την τιμή να με καλέσει να μετάσχω στην παρουσίασή του, δέχθηκα με χαρά, γιατί ήμουν ήδη έτοιμη και κατασταλαγμένη ως προς την αξιολόγησή μου. [...] Ασφαλώς, τα θέματα που επιλέγει να αναδείξει ο Γιάννης Κωβαίος ανήκουν στα μεγάλα και πολύ κρίσιμα θέματα της εποχής μας. Μόνο που έχει ένα μοναδικό τρόπο να τα προβάλλει. Η θαυμάσια, πολύπλευρη παιδεία του, και ιδιαίτερα οι γνώσεις του ελληνικού κλασικού πολιτισμού και της ιστορίας του τόπου, που διαθέτει, αλλά και σύγχρονων θεωρητικών και επιστημονικών γνώσεων, αποτελούν ένα πολύχρωμο υφάδι, που με αυτό υφαίνει το λόγο του. Με το βιβλίο του αυτό προσφέρει μια ανανέωση του δοκιμιακού λόγου. Ο λόγος στο κλασικό δοκίμιο είναι ήπιος, διαυγής, με λογοτεχνικές αρετές. Εδώ ο λόγος του είναι γεμάτος πάθος, νεανική ορμή, επαναστατικός, ασυμβίβαστος. Λογοτέχνης, ποιητής, στοχαστής, άγρυπνο μάτι του κοινωνικού και πολιτικού γίγνεσθαι και κατανόησης των αλλαγών στο σύγχρονο κόσμο.
[...] Ο Γιάννης Κωβαίος είναι μια συνείδηση που ζει στην εποχή της. Σαρκάζει όσα στραβά βλέπει. Απελπίζεται και ελπίζει. Ταράζει από το λήθαργο. Ένας διανοούμενος που κατεβαίνει στον έντυπο δρόμο, με το λόγο του. Ηχηρό, πύρινο, στέρεα δομημένο, άφοβο, ασυμβίβαστο. Τα κείμενά του έχουν φωνή. Ο λόγος του συχνά είναι σαν βέλη σε φαρέτρα πολεμιστή. Μέσα από την έκρηξη συγκίνησης που δίνει, θέτει και τη δική του ευθύνη. Ψάχνει να βρει βηματισμό, Ισορροπία. Και τη βρίσκει. Το μήνυμά του είναι: Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. Και η πολιτική είναι το όπλο της Δημοκρατίας.
Δεν είναι ουτοπιστής. Διερωτάται: Υπάρχει καιρός; Ασφαλώς. Όσο υπάρχουν τέτοιοι δάσκαλοι υπάρχει ελπίδα.
Κυρίες και Κύριοι,
Κλείνοντας τη μελέτη του βιβλίου του στις 20 Ιουλίου στο Δρέπανο, σημείωνα στο εσωτερικό του εξώφυλλο: Στρατευμένη γνώση. Αντέχει κανείς να το διαβάσει;
***
Τέλος, στην πρόσφατη μέσω του βιβλίου γνωριμία του με τον συγγραφέα αναφέρθηκε ο καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής, κοσμήτορας της οικείας Σχολής και διευθυντής
του
Κέντρου Ανατολικών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου κ. Χριστόδουλος Γιαλλουρίδης, ο οποίος δήλωσε εντυπωσιασμένος από το περιεχόμενο και τη μαχητικότητα των θέσεων του Κωβαίου γύρω από τα εθνικά θέματα και περιέστρεψε την εισήγησή του στη δοκιμασία του Ελληνισμού λόγω του Κυπριακού, προσβλέποντας μαζί με τον συγγραφέα σε μια ριζική "Αναγέννηση του έθνους".
Μελωδικές εξαίσιες "γέφυρες" ανάμεσα στις ομιλίες έκανε ο γνωστός μουσικοσυνθέτης, δάσκαλος της Μουσικής και πρωτοψάλτης κ. Βασίλης Χατζηνικολάου εκτελώντας στο πιάνο συνθέσεις Μπάρτοκ, Σαββόπουλου, Χατζηδάκι αλλά και διασκευές του.
>>> Το φωτογραφικό υλικό για το κολάζ είναι του φίλου Γιάννη Παπαϊωάννου.
